Жаппай сауалнама
Міндеттері, респонденттерді іріктеу, бағдарлама құру және зерттеу нәтижелерін талдау
Жаппай сауалнама дегеніміз не?
Жаппай сауалнама – белгілі бір әлеуметтік топтың пікірін, көзқарасын, тәжірибесін және мінез-құлқын анықтау мақсатында көптеген респонденттен стандартталған сұрақтар арқылы ақпарат жинаудың сандық әдісі.
Негізгі ерекшелігі: респонденттерге бірдей сұрақтар қойылады, ал жауаптар статистикалық тұрғыдан салыстырылады және талданады.
Жаппай сауалнаманың негізгі міндеттері
Ақпарат жинау
Әлеуметтік құбылыс туралы бастапқы мәлімет алу.
Қоғамдық пікір
Адамдардың көзқарасы мен ұстанымдарын анықтау.
Заңдылықтарды табу
Әлеуметтік топтар арасындағы айырмашылықтарды зерттеу.
Гипотезаны тексеру
Ғылыми болжамдарды эмпирикалық деректермен салыстыру.
Салыстыру
Жас, жыныс, білім деңгейі бойынша талдау жасау.
Ұсыныс әзірлеу
Нәтижелер негізінде практикалық шешімдер ұсыну.
Респонденттерді іріктеу
Бас жиынтық
Зерттеу нәтижелері қатысты болатын адамдардың толық тобы.
Іріктемелі жиынтық
Бас жиынтықтың ішінен зерттеуге қатысу үшін таңдалған адамдар тобы.
Мысал: университеттегі барлық 10 000 студент – бас жиынтық. Олардың ішінен зерттеуге таңдалған 300 студент – іріктемелі жиынтық.
Іріктеудің мақсаты – зерттелетін топ туралы сенімді қорытынды жасауға мүмкіндік беретін деректер жинау.
Іріктеудің негізгі әдістері
Кездейсоқ іріктеу
Әрбір адамның таңдалу ықтималдығы бірдей.
Жүйелі іріктеу
Тізімдегі әрбір 5-ші немесе 10-шы адам таңдалады.
Стратификацияланған іріктеу
Қатысушылар топтарға бөлініп, әр топтан кездейсоқ таңдалады.
Кластерлік іріктеу
Алдымен университеттер, мектептер немесе аудандар таңдалады.
Квоталық іріктеу
Алдын ала белгіленген топтық үлестер сақталады.
Ыңғайлы іріктеу
Зерттеуге қолжетімді респонденттер қатыстырылады.
Сауалнама бағдарламасын құру
Зерттеу бағдарламасы – жұмыстың мақсатын, міндеттерін, әдістерін және ұйымдастырылуын анықтайтын құжат.
1. Әдіснамалық бөлім
- Зерттеу мәселесі мен өзектілігі
- Мақсаты мен міндеттері
- Объектісі мен пәні
- Негізгі ұғымдар
- Ғылыми гипотеза
2. Әдістемелік бөлім
- Іріктеу әдісі мен көлемі
- Сауалнама сұрақтары
- Мәлімет жинау тәсілі
- Зерттеу уақыты мен орны
- Деректерді талдау жоспары
Жаппай сауалнаманы ұйымдастыру кезеңдері
Нені және не үшін зерттейміз?
Қандай нәтижені тексереміз?
Кімдерден және қанша адамнан жауап аламыз?
Қандай көрсеткіштерді өлшейміз?
Пилоттық тексеру және сауалнама жүргізу.
Жауаптарды өңдеу және қорытынды шығару.
Сауалнама сұрақтарын дайындау
Сапалы сұрақтың талаптары
- Түсінікті және нақты болуы
- Бейтарап тұжырымдалуы
- Бір сұрақта бір мәселені қамтуы
- Жауап нұсқаларының үйлесімділігі
- Зерттеу мақсатына сәйкес келуі
Мысал
Дін туралы ақпаратты көбіне қайдан аласыз?
А) Әлеуметтік желілерден
Ә) Кітаптардан
Б) Діни мамандардан
В) Отбасы мен таныстардан
Г) Басқа дереккөздерден
Далалық зерттеуді жүргізу
Бетпе-бет сауалнама
Зерттеуші респондентпен тікелей кездеседі.
Онлайн сауалнама
Google Forms немесе басқа платформалар пайдаланылады.
Телефон сауалнамасы
Сұрақтар телефон арқылы қойылады.
Қағаз сауалнама
Респондент арнайы сауалнама бланкісін толтырады.
Зерттеу этикасы: ерікті келісім, құпиялылық, жеке деректерді қорғау және жауап беруден бас тарту құқығы.
Сауалнама нәтижелерін талдау
| Талдау түрі | Мазмұны |
|---|---|
| Жиілік талдауы | Белгілі бір жауапты қанша адам таңдады? |
| Пайыздық талдау | Жауаптардың жалпы үлесі қанша? |
| Салыстырмалы талдау | Әртүрлі топтардың жауаптары қалай ерекшеленеді? |
| Кросс-талдау | Екі көрсеткіш арасында қандай байланыс бар? |
| Интерпретация | Алынған нәтижелер нені білдіреді? |
Дінтану саласындағы зерттеу мысалы
Зерттеу тақырыбы
Студенттердің діни ақпаратты қабылдауы және тексеру тәжірибесі.
Зерттеу мақсаты
Жастардың діни ақпарат көздерін және ақпаратты тексеру дағдыларын анықтау.
Зерттеу объектісі
Белгілі бір университеттің 18–25 жас аралығындағы студенттері.
Іріктеме
Мысалы, факультеттер бойынша кездейсоқ таңдалған 200 студент.
Гипотеза: бірнеше дереккөзді салыстырып оқитын студенттер діни ақпараттың дұрыстығын тексеруге көбірек мән береді.
Сауалнама нәтижесін талдау үлгісі
Сұрақ: Интернеттегі діни ақпараттың дұрыстығын қаншалықты жиі тексересіз?
Шартты мысал: 200 респондент
Интерпретация: шартты нәтиже бойынша студенттердің 75%-ы ақпаратты әрдайым тексермейді. Бұл ақпаратты тексеру тәжірибесін қосымша зерттеудің қажеттілігін көрсетеді.
Жаппай сауалнаманың артықшылықтары мен шектеулері
Артықшылықтары
- Көп адамнан ақпарат жинау
- Статистикалық талдау жүргізу
- Әлеуметтік топтарды салыстыру
- Өзгерістерді уақыт бойынша бақылау
Шектеулері
- Жауаптардың шынайылығы әртүрлі болуы мүмкін
- Іріктеу қателіктері кездеседі
- Жеке тәжірибе толық ашылмайды
- Сұрақтардың сапасы нәтижеге әсер етеді
Қорытынды
Жаппай сауалнама – әлеуметтік құбылыстарды сандық тұрғыдан зерттеуге мүмкіндік беретін маңызды далалық зерттеу әдісі.
Зерттеудің сапасы міндеттердің нақтылығына, іріктеудің дұрыстығына, бағдарламаның жүйелілігіне және нәтижелерді объективті талдауға байланысты.