Biologia Rozszerzona • Zeszyt Uczennicy

1.4. Protisty – proste organizmy eukariotyczne

Ważne w tym temacie!

Królestwo protistów jest taksonem parafiletycznym pochodzącym od wspólnego przodka, który jest także przodkiem roślin, zwierząt i grzybów[cite: 3]. Do protistów należą organizmy eukariotyczne, które są niezwykle zróżnicowane pod względem budowy, fizjologii oraz trybu życia[cite: 3].

Protisty występują[cite: 3]:

Grupy protistów

Ze względu na budowę komórek oraz sposób odżywiania się protisty tradycyjnie dzieli się na protisty zwierzęce, roślinopodobne i grzybopodobne[cite: 3].

Protisty zwierzęce

Są to organizmy, których komórki przypominają budowę komórki zwierzęcej[cite: 3].

Ich cechy[cite: 3]:

  • nie są otoczone ścianą komórkową[cite: 3],
  • mają lizosomy[cite: 3],
  • jako materiał zapasowy gromadzą głównie glikogen i tłuszcze[cite: 3],
  • są cudzożywne (heterotroficzne)[cite: 3].

Protisty roślinopodobne

Są to organizmy, których komórki przypominają budowę komórki roślinnej[cite: 3].

Ich cechy[cite: 3]:

  • zawierają chloroplasty i ziarna skrobi[cite: 3],
  • wiele z nich ma również celulozową ścianę komórkową[cite: 3],
  • większość jest autotroficzna, ale zdarzają się gatunki miksotroficzne, które odżywiają się auto- lub heterotroficznie – w zależności od aktualnych warunków środowiska[cite: 3].

Protisty grzybopodobne

Są to organizmy, których komórki przypominają budowę komórki grzybowej, jednak głównym składnikiem ściany komórkowej jest u nich celuloza, a nie chityna[cite: 3].

Należą do nich przede wszystkim organizmy heterotroficzne[cite: 3].

Obserwacja mikroskopowa pantofelka (strona 33)

Przygotowanie hodowli pantofelków i obserwacja mikroskopowa[cite: 3]:

  1. Umieść niewielką ilość rozdrobnionego siana lub wysuszone liście sałaty w szklanym naczyniu, a następnie zalej je wodą z kałuży, stawu lub akwarium[cite: 3].
  2. Przykryj naczynie kawałkiem materiału i postaw w ciemnym, ciepłym miejscu[cite: 3].
  3. Po upływie 14 dni przenieś zakraplaczem kroplę wody z hodowli na szkiełko podstawowe i wykonaj preparat mikroskopowy[cite: 3].
  4. Obserwuj pod mikroskopem poruszające się pantofelki (jeżeli ruchliwość pantofelków utrudnia obserwację, można odciągnąć nieco wody paskiem z bibuły filtracyjnej)[cite: 3].
  5. Udokumentuj obserwację – wykonaj rysunek lub zdjęcie[cite: 3].
[ILUSTRACJA – strona 33 – Zdjęcie mikroskopowe poruszających się pantofelków]

Formy morfologiczne protistów

Ze względu na liczbę komórek, z których składa się ciało protista, wyróżnia się protisty jednokomórkowe, protisty kolonijne i protisty wielokomórkowe o budowie plechowej[cite: 3].

Formy jednokomórkowe

Do protistów jednokomórkowych należą niektóre gatunki protistów zwierzęcych, roślinopodobnych i grzybopodobnych[cite: 3].

W zależności od gatunku komórki protistów jednokomórkowych mogą być okryte ścianą komórkową lub pellikulą – zewnętrzną powłoką zbudowaną m.in. z błony komórkowej i znajdujących się pod nią mikrotubul[cite: 3].

U niektórych gatunków komórki są nagie, otoczone wyłącznie błoną komórkową[cite: 3].

Formy kolonijne

Do form kolonijnych należą przede wszystkim niektóre gatunki protistów zwierzęcych i roślinopodobnych[cite: 3].

Powstają one w wyniku nierozdzielenia się komórek potomnych po podziale komórki macierzystej lub wskutek łączenia się komórek w większe grupy[cite: 3].

W formach kolonijnych komórki są ze sobą połączone za pomocą ścian komórkowych lub galaretowatych otoczek[cite: 3].

Życie w koloniach jest dla protistów korzystne, ponieważ ułatwia ono unoszenie się w wodzie, a także chroni przed atakiem drapieżników[cite: 3].

Protisty wielokomórkowe

Do protistów wielokomórkowych należą niektóre gatunki protistów roślinopodobnych i grzybopodobnych[cite: 3]. Ciało protistów wielokomórkowych ma postać plechy – jest słabo zróżnicowane lub niezróżnicowane na tkanki[cite: 3]. Nie można w nim także wyodrębnić organów[cite: 3].

Wyróżnia się następujące rodzaje plech[cite: 3]:

Protisty jednokomórkowe

Wśród protistów jednokomórkowych spotyka się[cite: 3]:

Formy kokoidalne

[ILUSTRACJA – strona 35 – Mikroskopowe zdjęcie okrzemek jako przykładu form kokoidalnych]

Pełzaki

[ILUSTRACJA – strona 35 – Zdjęcie komórki pełzaka z widocznymi nibynóżkami]

Orzęski

[ILUSTRACJA – strona 35 – Zdjęcie pantofelka z widocznymi rzęskami]

Wiciowce

[ILUSTRACJA – strona 35 – Zdjęcie eugleny z widoczną wicią]

Pellikula

Komórki niektórych protistów są otoczone pellikulą[cite: 3]. Nadaje ona komórce wytrzymałość i giętkość[cite: 3].

[ILUSTRACJA – strona 34 – Budowa pellikuli: schemat przedstawiający przekrój przez komórkę z pęcherzykami (alweolami) zawierającymi celulozowe płytki wysycone krzemionką lub węglanem wapnia, błoną komórkową, rzęską oraz ciałkiem obronnym]

Wici i rzęski

[ILUSTRACJA – strona 35 – Budowa wici: schemat przedstawiający budowę wici z widocznym trzonem i ciałkiem podstawowym]

Na co zwrócić uwagę przed sprawdzianem?

A. Najważniejsze pojęcia i definicje

B. Co trzeba umieć wymienić?

C. Co trzeba umieć wyjaśnić lub opisać?

D. Co łatwo pomylić?

E. Na co może zwrócić uwagę nauczycielka?

F. Potencjalne pytania sprawdzianowe

1. Zdefiniuj, czym są protisty pod względem filogenetycznym.
Protisty to organizmy eukariotyczne stanowiące takson parafiletyczny, który pochodzi od wspólnego przodka będącego także przodkiem roślin, zwierząt i grzybów, oraz są niezwykle zróżnicowane pod względem budowy, fizjologii i trybu życia[cite: 3].
2. Wyjaśnij, czym różnią się pod względem odżywiania i budowy komórki protisty zwierzęce od protistów roślinopodobnych.
Protisty zwierzęce są cudzożywne (heterotroficzne), nie mają ściany komórkowej, mają lizosomy, a jako materiał zapasowy gromadzą głównie glikogen i tłuszcze. Z kolei protisty roślinopodobne zawierają chloroplasty i ziarna skrobi, wiele z nich ma celulozową ścianę komórkową, a większość jest autotroficzna (lub miksotroficzna)[cite: 3].
3. Wymień tradycyjne grupy protistów ze względu na budowę komórek i sposób odżywiania.
Protisty zwierzęce, protisty roślinopodobne i protisty grzybopodobne[cite: 3].
4. Opisz budowę i funkcję pellikuli u protistów.
Pellikula to zewnętrzna powłoka otaczająca komórki niektórych protistów, zbudowana m.in. z błony komórkowej i znajdujących się pod nią mikrotubul (często wzmocniona alweolami zawierającymi celulozowe płytki wysycone krzemionką lub węglanem wapnia). Nadaje ona komórce wytrzymałość i giętkość[cite: 3].
5. Wyjaśnij, jak powstają formy kolonijne protistów i jakie przynoszą im korzyści.
Formy kolonijne powstają w wyniku nierozdzielenia się komórek potomnych po podziale komórki macierzystej lub wskutek łączenia się komórek w większe grupy połączone ścianami komórkowymi lub galaretowatymi otoczkami. Korzyścią z życia w koloniach jest ułatwienie unoszenia się w wodzie oraz ochrona przed atakiem drapieżników[cite: 3].
6. Rozpoznaj i opisz trzy rodzaje plech występujące u protistów wielokomórkowych.
  • Plechy komórczakowe – zbudowane z licznych wielojądrowych komórek lub jednej wielojądrowej komórki powstałej z podziałów jądra bez podziału cytoplazmy[cite: 3].
  • Plechy nitkowate – utworzone z nici będących długimi ciągami komórek[cite: 3].
  • Plechy nibytankowe (plektenchymowe) – utworzone z wielokomórkowych nici, które ciasno się splatają, tworząc nibytankę[cite: 3].
Hosted & Compiled with HtmlRunner.com